Gebeurtenissen
Sommige fantasiepijpen zijn gevormd ter ere van een gebeurtenis. Vaak gaat het om Oranjepijpen en daarom zijn die pijpen ondergebracht in hun eigen categorie. Maar een aantal specifieke, 19e eeuwse gebeurtenissen hebben hun eigen herdenkingspijp gekregen. Het zijn er niet veel en ze zijn daarom des te opvallender.
Nederlandse Staatsloterij, 1898
Deze fantasiepijp uit de late 19e eeuw toont een gebeurtenis, maar het was in eerste instantie niet zo duidelijk welke. Misschien heeft het op de steel gestaan, maar zonder extra informatie blijft de pijp vooral intrigerend. Aad Kleijweg heeft tijd besteed aan het raadsel en is met een logische oplossing gekomen. Hij vergeleek de mensengroep op de linkerkant van de pijpenkop met gravures uit de 19e eeuw, hield rekening met de andere elementen op de pijp en kwam tot de slotsom dat het gaat om de Nederlandse Staatsloterij. De Nederlandse Staatsloterij had een 18e eeuws voortraject, waarin het nog de Generaliteitsloterij werd genoemd. In 1848 krijgt het een nieuwe vorm, valt voortaan geheel onder de minister van Financiën en wordt Nederlandse Staatsloterij genoemd. Een herdenking waard.
De pijpenkop heeft onder de mensengroep op de linkerkant een afbeelding van zakken geld en loten. Op de zakken geld staat ‘1000’ en ‘100’ en op de loten staan lotnummers. Op de andere kant staat Fortuna afgebeeld, de godin van geluk. Alles bij elkaar een duidelijk verhaal. De vorm van de pijpenkop is die van een fantasiepijp uit het laatste kwart van de 19e eeuw. Ik denk dus niet dat de pijp in 1848 is uitgegeven, maar 50 jaar later, ter herdenking van 50 jaar Nederlandse Staatsloterij. Het is een manier van herdenken die je regelmatig terug ziet op pijpen uit de 18e en 19e eeuw. De pijp is daarmee in 1898 voor het eerst op de markt verschenen.
Waterwegen
Het schip op deze pijpenkop staat van de steel af. De pijp is van het mosterdlepel model en toont op de linkerzijkant het wapen van Rotterdam, met daaronder op een tekstlint 'ROTTERDAM' en op de rechterzijkant het wapen van Amsterdam, met daaronder op een tekstlint 'AMSTERDAM'. Beide wapenschilden zijn gekroond en omlijst met lauweren, die alleen aan de steelkant aanwezig zijn. De andere helft van de lauweren kon niet worden getekend omdat die ruimte al was gereserveerd voor het schip. Boven de schilden loopt ook een tekstlint, met daarop 'WATERWEGEN'. Deze tekst begint rechts.
De pijpenkop is uitgebracht naar aanleiding van het verbeteren van de verbindingen van de havens van Rotterdam en Amsterdam met de Noordzee.
Waterleidingen
Ook waterleidingen voor het aanvoeren van schoon drinkwater aan de bevolking kwam in de 19e eeuw tot stand en ook dit feit is op een pijp onder de aandacht gebracht. Op deze pijp staat links een stoom aangedreven watertoren met pomp. De tekst op de steel meldt 'WATERTOREN'. Aan de rechterkant van de pijp staan huizen en mensen die van water gebruik maken. Het duidelijkst is de persoon die een juk draagt met twee emmers (water). Aan deze kant staat op de steel 'WATERLEIDING'.
Leidens Ontzet
Op 3 oktober 1574 wordt Leiden door de Geuzen bevrijd van de Spanjaarden. Er is geen Leidenaar die dit niet weet, ieder jaar wordt Leidens Ontzet nog gevierd. In de 19e eeuw, in het jaar 1874 om precies te zijn, worden er pijpenkoppen uitgegeven met Leidens Ontzet als thema. Bovenstaande pijpenkop is minder bekend. Het gaat om een Isabé waarvan de spoor is afgebroken. Op de linkerzijde staat het portret van Pieter Adriaansz. Van der Werff, die burgemeester was tijdens de bezetting van Leiden door de Spanjaarden. Onder hem staan een rapier en een boekrol. Op de rechterzijde staat het wapen van Leiden met een kroon erboven. Omdat het om een Isabé gaat zal er op de steel een begeleidende tekst hebben gestaan.
De bekendste pijp die is gemaakt ter ere van Leidens Ontzet is deze pijp van Goedewaagen. Ook deze pijp werd voor het eerst in 1874 gemaakt, maar de pijp is lang meegegaan en nog tot aan bijna de helft van de 20e eeuw gemaakt. Zoals veel verzamelaars heb ik de pijp ook heel, maar dit is een bodemvondst en dat past beter op deze site. De informatie blijft hetzelfde. Op deze rondbodem model pijp staat links het portret van burgemeester Van der Werff in een ovaal van kruisende lauwertakken. Boven het portret, maar nog binnen de ovaal staat P. A. V. D. WERF. Aan de rechterkant staat het wapen van Leiden gekroond, ook binnen een ovaal van kruisende lauwertakken. Langs de bovenzijde van de pijpenkop lopen bloemenslingers. Naar de steel toe staat een cirkelvormige tekst met een horizontale regel in de cirkel. Er staat: LEIDEN ONTZET 3 OCTOBER 1574.
Standbeeld Rembrandt van Rijn, 1874
Isabé model pijp met op de linkerkant de schilder Rembrandt. Naast hem staat een sokkel met daarop: RVR, onder hem staat de tekst: REMBRANDT. De afbeelding is een kopie van het op het Rembrandtplein geplaatste standbeeld. Op de linkerkant staat de vrouw van Rembrandt, met lauwertakken en schildergerei in haar handen.
Kromkop model pijpenkop met geboden steel uit een stort van Hendrik van der Pool, 1860-1870. Naar de steel toe staat een afbeelding naar het vers verplaatste standbeeld van Rembrandt van Rijn, inclusief sokkel met daarop de tekst: RVR. Op de linkerkant van de pijp loopt een tekstlint met daarop: REMBRANDS STANDBEELD. (de T is vergeten). Op de rechterkant staat schildersgerei omlijst door lauwertakken. Het ontwerp lijkt geïnspireerd op de bovenstaande pijp, maar is eenvoudiger gehouden.
Long May It Wave
Fantasiemodel pijpenkop met korte, bolle kop en diagonaal vanuit de steel doorlopende hiel, uit de periode 1865-1870. op de hiel gemerkt met het merk molen, op dat moment gebruikt door Frans Simon Sparnaaij (Lit. 2). Deze pijpen werden gemaakt voor de Amerikaanse markt. De voorstelling is van de steel af geplaatst. In het midden staat Lady Liberty met achter haar de vlag van Amerika. Onder haar rok loopt een band met sterren. Aan weerszijden staan twee tekstlinten met de tekst: LONG MAY IT WAVE. De voorstelling is losjes gebaseerd op een lithografie uit 1860 van Currier en Ives. De voorstelling symboliseert eenheid (de vlag) en vrijheid en herdenkt het einde van de Amerikaanse burgeroorlog. De informatie over deze pijp is afkomstig uit het artikel van Ruud Stam in het Jaarboek 2024 van de PKN, pagina 23 en 24.