Oningedeelde merken


Bij het determineren van alle verzamelde hielmerken komen regelmatig twijfelgevallen voor, of merken met een 'herkomst onbekend' label. Dat ligt zonder meer aan de hiaten in mijn kennis en soms ook aan hiaten in de algemene kennis. Nog niet alles is duidelijk, zeker daar waar het de eerste generaties pijpen uit de 17e eeuw betreft. Ik heb geprobeerd alle merken die met zekerheid aan een plaats van herkomst zijn te koppelen op de juiste pagina te plaatsen, merken waarvan ik (nog) niet weet waar ze vandaan komen staan op deze pagina.


Radering op de hiel:

Een veel voorkomende vorm van merken (of markeren) is om het raderingsmes, gebruikt voor de bovenrand van de pijpenkop, over de hiel te halen, zodat er een radering als merk komt te staan. Niet alleen is dit een anonieme vorm van merken, het gebeurde in bijna alle centra wel, dus pijpen met dit merkteken zijn niet op dit merk te determineren. De uiterlijke kenmerken in combinatie met de vindplaats kunnen wel uitsluitsel geven. Overigens komt deze vorm van merken vooral voor op vroeg 17e eeuwse pijpen.


Roos of gekroonde roos:

Een van de eerste beeldmerken die in gebruik werden genomen toen het pijpenmaken als nieuwe ambachtstak groeide was het roosmerk. Hoewel er geen bewijs voor is, is het aannemelijk te denken dat er een combinatie bestaat met het tinmerk. Op tin betekende een roos (al dan niet gekroond) dat het ging om een product van hogere kwaliteit en ook bij pijpen werd het merk gezet op de beter afgewerkte producten. Het merk komt voor in de vroege productie van allerlei Nederlandse steden en de wat serieuzere pijpenmakers profileerden zich al snel door hun initialen aan het roosmerk toe te voegen. Zonder initialen is het roos merk moeilijk aan makers te koppelen en ook hier geldt dat de uiterlijke kenmerken van de pijp bepalend kunnen zijn bij een determinatie.

 

Een roos, of deze nu nauwkeurig is gegraveerd of zo eenvoudig mogelijk is getekend, bestaat in ieder geval standaard uit vijf bladen, een enkele vergissing daargelaten. De tudorroos, zoals de gebruikte variant wordt genoemd, staat ook op de zijkanten van eenvoudige pijpen. Ook daar is de standaardversie een stip omringd door vijf stippen, maar hier zijn weer allemaal variaties op ontstaan.

 

Bloem:


Lelie of lelies:


Uit Amsterdam?

Bovenstaande merken stonden bij mij oorspronkelijk ingedeeld onder 'mogelijk Amsterdams'. Het eerste merk is een H gekroond, of dat is althans mijn interpretatie geweest. Vreemd omdat een enkele gekroonde letter in de periode 1620-1630 vrij uniek is. Gevonden in Aalsmeer. De volgende is LB gekroond uit de periode 1625-1650. Gevonden in Duivendrecht. De IG gekroond is, 1625-1650, ook uit Duivendrecht.  De laatste is WP met twee sterren, 1620-1630, gevonden in Amsterdam. De merken komen niet voor in de lijsten van geregistreerde Amsterdams merken, hoewel ik de WP een gerede kans geef toch Amsterdams te zijn.


De AA monogram (gekroond) is een bekend Gouds merk, maar stond in dit geval op een pijpje met een vrij overtuigend Leids uiterlijk, in tegenstelling tot de andere producten van deze maker.


Algemeen verzameld:



Gevonden in Den Haag en omstreken.


Gevonden in Zevenhuizen e.o.


Herkomst Nederland, maar merken zijn eerder Duits of kopieën van Gouds.


Monogram HIW op een pijpenkop die is gevonden in de regio Amsterdam. Amsterdams of Noord Hollands.


WT met sterren is nog niet met zekerheid gedetermineerd. De pijpenkop komt uit de periode 1650-16165. WT gekroond is in Gouda gezet vanaf 1688, het Amsterdamse WT merk weer in de eerste helft van de 17e eeuw. In Gorinchem gebruikte Willem Teeck de initialen tussen 1650 en 1670 en rond en In Rotterdam zijn pijpen gevonden met de initialen WT en twee sterren. Deze pijpenkop is gevonden boven Amsterdam.


In Gouda gevonden merk met NP of NDP.