Vervoer, water

Nog een thema dat zich aan dient vanaf de tweede helft van de 19e eeuw is vervoer. Met name vanaf de laatste kwart van de 19e eeuw staat transport synoniem voor welvaart en vanwege de snelle industriële revolutie komen stoomboten, treinen en postkoetsen op pijpen terecht. Ook fietsen worden op pijpenkoppen gezet, de automobiel opvallend genoeg niet. Misschien was de auto in deze periode nog teveel voorbehouden aan de rijke bovenlaag en sprak daarom te weinig rokers aan.

Van de Firma Jan Prince & Cie (1869-1897) zijn deze kromkopvormige Isabé modellen. Ze zijn veelvuldig in een stort van dit bedrijf aangetroffen. Er zijn twee uitvoeringen, waarbij vooral de grootte van de kop verschilt. Over een verschil in steellengte valt helaas niets te zeggen. Op de linkerkant van de kop stat een zeilschip met een bollend zeil op golvend water, op de rechterkant een anker boven golvend water. Op de steel is een bladmotief aangebracht. Die hiel is in een knoopvorm gemaakt, er staat geen merk op.

Omdat in de stort ook losse stelen aanwezig waren, kon een reconstructie gemaakt worden van hoe een hele pijp er uit moet hebben gezien.

Isabé model pijp met een zeilschip en een anker die op dezelfde wijze zijn gegraveerd als op de hierboven afgebeelde pijpen. De pijp is gemerkt met LB, een merk dat van 1861 tot en met 1920 exclusief in gebruik was bij de bedrijven van Van der Want (Lit. 2)

Shagpijp rondbodem model met lobben op de persnaad. Op de zijden staat een ovaal met een buitenrand van parels. Links is een zeilschip afgebeeld, rechts een anker.

Isabé model pijp uit de tweede helft van de 19e eeuw. Op de pijpenkop staat links een stoomschip en rechts een anker. Door het anker loopt een kabel en om het anker lopen lauwertakken. Vooral de rechterkant, met het anker, lijkt erg op een pijp die staat afgebeeld op de site van het Amsterdam Pipe Museum, onder collectienummer APM 19.493. Het kan zijn dat een andere fabrikant een soortgelijk model heeft willen uitbrengen, of er is bij een hergravering van de mal een modernere boot getekend. Op de Isabé van het APM staat namelijk nog een zeilschip. Interessant is de steeltekst die links en rechts op de aangehaalde Isabé staat: dit is links, bij de boot: DE VERWACHTING en rechts bij het anker: DE HOOP. Dat de anker een veel aangehaalde metafoor is voor de hoop was me bekend, maar een boot kan dus goed synoniem zijn aan verwachting.

Mosterdlepel model pijp met korte steel. In de catalogus van Goedewaagen uit 1906 staat de pijp vermeld onder nummer 290.  Goedewaagen bracht de pijp uit in 1860 en bleef hen maken tot 1915 (Lit. 3).  Op de steel staat bij de boot 'STOOMVAART' en bij de trein 'SPOORDIENST'.  De hier afgebeelde versie is als fragment geen pareltje, maar is bewaard en gefotografeerd omdat de kop van een wat oudere uitgave dan de doorgaans bekendere modellen van na 1900. 

Op de pijp staat links een stoomschip en rechts een stoomtrein, symbolen voor modernisatie. De ruimte er onder is versierd met bloem- en bladranken. Over de persnaden van de pijpenkop loopt een bladmotief.

Nogmaals bovenstaande pijpenkop, met dezelfde voorstelling. De details van de gravering verschillen.

Normale grootte rondbodem model met korte steel uit de periode 1850-1900. Aan de linkerkant staat een anker afgebeeld, aan de rechterkant een matroos met een roeispaan. De afbeeldingen zijn omlijst met bladranken en ook op de persnaden is een bladmotief aangebracht. Op de korte steel heeft een tekst gestaan of de naam van de fabrikant.

Eenvoudige rondbodem pijpenkop met shagformaat ketel, 1875-1900. Op de linkerzijde staat een matroos, met een anker in zijn rechterhand en een stok met wimpel in zijn linkerhand. De ondergrond bestaat vooral uit scheepskabel. Op de rechterzijde staat een stoomraderboot, die met de zeilen op over het water vaart. Onder de voorstelling loopt een aparte, gepunte omlijsting, die aan de zijkanten hoog stopt.  Onder beide voorstellingen loopt een een krullende bladrank. Op de persnaden van de pijpenkop loopt ook een krullend bladmotief.

Kromkop model shagpijp met spoor (afgebroken). De voorstelling is een variatie op de bovenstaande, maar eenvoudiger van gravering. De matroos staat op een dek en houdt een vlag vast, op de andere zijde staat een stoomboot.

Vooruit! En niet terug. Pijp met frauduleuze handelaar als thema. Op deze rondbodem model pijp staat links een stoomschip en rechts een reiziger met tassen, maar er zit een verhaal achter.

Rondbodem model pijp, gemaakt rond de 20e eeuw. Op de linkerkant staat een gestileerde en eenvoudig gegraveerde driemaster op de golven afgebeeld, op de rechterkant een anker.

Kromkop model met spoor, rood gebakken. Links is een driemaster afgebeeld, rechts een anker. De pijp is afkomstig uit een stort van Goedewaagen, 1899-1909. De steel komt uit dezelfde stort en is er ter reconstructie bij geplaatst.

Opvallende, kleine pijpenkop met spoor en Engelse kromkop vorm. Op de linkerzijde staat een zeilschip, rechts staat een anker met kabel en naar de steel toe staat Mercurius, de god van de handel. De pijp is in Gouda gemaakt (en gevonden).

Klein model pijp uit Duitsland met links een zeilschip en rechts een anker met kabel op de kop. Dit soort pijpen komen uit de vroege 20e eeuw en zijn in verschillende uitvoeringen op de markt gebracht. Door het model en de afwerking zijn ze meestal herkenbaar als Duitse pijpen, maar soms staat er GERMANY op de linkerzijde van de steel, waardoor de duiding nog eenvoudiger wordt. In Nederland werden pijpen gemaakt voor export naar de Duitse markt, waardoor het onderscheid Nederlands/ Duits niet altijd even goed zichtbaar is.

Soortgelijke pijp als de bovenstaande, maar met een anders gegraveerde voorstelling.

Duitse pijp of voor de Duitse markt gemaakte pijpenkop, van hetzelfde type als hierboven. De voorstelling is vrij eenvoudig, maar wel goed gezet.

Het schip op deze pijpenkop staat van de steel af. De pijp is van het mosterdlepel model en toont op de linkerzijkant het wapen van Rotterdam, met daaronder op een tekstlint 'ROTTERDAM' en op de rechterzijkant het wapen van Amsterdam, met daaronder op een tekstlint 'AMSTERDAM'. Beide wapenschilden zijn gekroond en omlijst met lauweren, die alleen aan de steelkant aanwezig zijn.  De andere helft van de lauweren kon niet worden getekend omdat die ruimte al was gereserveerd voor het schip. Boven de schilden loopt ook een tekstlint, met daarop 'WATERWEGEN'. Deze tekst begint rechts.

Kromkop model shagpijp met spoor. Op de zijden staan een stoomboot en een stoomtrein.