Grote presentatiepijpen

Naast alle gebruikelijke pijpen waaruit kon worden gerookt werden er ook pijpen gemaakt die waren bedoeld als reclameobject, blikvanger of als groepsartikel, voor plezier. De meest voorkomende vorm is een pijp die te groot is om nog normaal te kunnen worden gebruikt. Dit soort artikelen is gemaakt gedurende de hele periode van het pijpen maken, van de 17e tot en met de 20e eeuw. Er zijn een aantal voorbeelden van bekend en dat zijn meteen paradepaardjes in verzamelingen. Vanwege het schaarse voorkomen van deze pijpen laat ik zien wat ik door de jaren in de bodem ben tegengekomen en dat is hoofdzakelijk scherfmateriaal. 

Pas in een latere fase heb ik mijn voorbeelden kunnen uitbreiden met een paar unieke stukken.

Ook op deze pagina staan pijpen van een normaal formaat, maar met meerdere koppen die naar één steel leiden. Dit is een zeldzaam 17e eeuws verschijnsel en ook hier bezit ik maar een tweetal fragmenten van. 

Deze pijpenkop is niet opvallend groot, maar wel groter dan tijdgenoten. Aan de binnenkant is te zien dat de pijp is gerookt en dat is met dit exemplaar nog te doen. De bovenkant is vlak afgeschuurd, wat de indruk wekt dat de pijp oorspronkelijk hoger is geweest. Op de hiel is een normaal stempel gezet, verder is de pijp onbewerkt. Het merk is slecht leesbaar, de eerste letter is een G en er is een ster boven de letters gezet, de overige twee (?) letters zijn onleesbaar.

Bovengemiddeld grote hiel van een (laat) 17e eeuwse kleipijp. Over de vorm en hoogte van de pijpenkop is niets te zeggen. De pijp is niet bewerkt geweest en is, ondanks de grootte ook niet opvallend groot, daar zijn andere voorbeelden van.

Aan de niet gefotografeerde zijkant van deze scherf is te zien dat het gaat om een dubbelconisch gevormde pijpenkop. Aan de onderzijde is het midden van de pijpenkop nog niet bereikt, aan de bovenzijde zit een groef met radering. De pijpenkop is behoorlijk groot geweest, maar erg veel meer dan dat valt er niet aan te ontdekken. Vondst Zuidplaspolder.

Scherf van een grote pijpenkop uit de 18e eeuw, met een wat ongelijk uiterlijk. Deze oneffenheden geven de indruk dat de pijp met de hand is gevormd en niet in een mal. Langs de bovenkant loopt geen inkeping of radering, maar het oppervlak is helemaal geglaasd. De zichtbare banen van het glazen lopen niet, zoals bij normale productie van onder naar boven langs de kop, maar lijken in delen langs de kop te zijn gezet tot het oppervlak klaar was.

Fragment van een extreem grote pijpenkop uit de late 19e eeuw. De pijp is ondanks de grootte afgewerkt als een normaal model kleipijp. De geodriehoek onder de laatste foto is geen verstandige toevoeging geweest, maar er valt uit de destilleren dat de scherf een hoogte heeft van ongeveer 9 centimeter. Het verschil in omvang is naast een normale 19e eeuwse ovaalvormige pijpenkop goed te zien. Vergelijkbare en complete modellen staan op de site van het Amsterdam Pipe Museum. Een dergelijk groot model pijpenkop wordt 'bomkop' genoemd. 

Een ander fragment van een bomkop model pijpenkop. Ook dit fragment is ongeveer 9 cm hoog. Langs de bovenzijde loopt een radering. De scherf heeft op de vondstlocatie wat meer geleden en daarom is de glazing minder goed te zien. Vanwege de andere vondsten van dezelfde locatie ligt de datering voor deze scherf rond het begin van de 20e eeuw.

Grote steelfragmenten

Mondstuk van een geheel bewerkte, 17e eeuwse pijpensteel met een grote diameter. Op ongeveer 2,5 cm voor het mondstuk is een verticale lijn gezet, tot daar lopen diagonale groeven (tordering). 

Steelvormig object van pijpenklei, die het voordeel van de twijfel heeft gekregen. Het gaat hier ook om een mondstuk, waarbij de steel taps toeloopt. Decoratie ontbreekt. Meest waarschijnlijk is een datering in de 17e eeuw. Gevonden in Gouda.

Steelfragment uit de late 71e of eerste kwart 18e eeuw. Het verloop in breedte is groot. De steel is versierd met diagonale torderingen, die in richting tegen elkaar in lopen.

Steelfragment uit de late 71e of eerste kwart 18e eeuw. Het gaat hier om een grote steel naar voorbeeld van 'normale' stelen, met een diagonale tordering met raderingen die in dezelfde richting meelopen. 

Klein fragment van een 17e eeuwse steel van grote omvang. Op de steel zijn ruitvormige stempels tegen elkaar aan gezet, iets wat regelmatig op fragmenten van presentatiepijpen wordt aangetroffen. De signatuur van de pijpenmaker was daarmee aanwezig. Het merk is Franse lelie met DA. In de vroege 17e eeuw gebruikte een Goudse pijpenmaker van enige invloed deze initialen.

Posthoorn of hoorn

Tussen vroeg Gouds pijpmateriaal uit het centrum zat dit fragment van een hoorn. Het gaat niet om een pijp, maar de kenmerken laten wel zien dat het gaat om een product dat gemaakt is in een pijpenmakerij. De datering ligt tussen 1625 en 1635. Het fragment is hoornvormig, met aan de bovenkant een oog in een aangezette boog. De hoorn is van pijpenklei en op het oppervlak zijn kleine decoratiesporen zichtbaar. Zo staan er op de breuk aan de breedste kant een rij diagonale raderingen, nog net zichtbaar. Aan dezelfde kant, net voor het gedeelte met oog, loopt aan de onderkant deels een verticale radering. 

Pijpen met meerdere koppen

Fragment van een pijp met meerdere koppen. Het gaat om het gedeelte waar op de hoofdsteel meerdere steelstukken (met koppen) bijeenkomen. Het deel is omringd met extra pijpenklei waarop merkstempels zijn gezet. Het gaat om het merk vrouwe Justitia, dat is gebruikt van 1692 tot 1715, wat meteen een redelijke datering aan het fragment geeft. De pijpenkoppen moeten toen al trechtervormig zijn geweest.

Een fragment van een steel met pijpenklei er om. De meerwaarde is marginaal, er staan geen stempels op. Het gaat om een fragment van eenzelfde meerkoppige constructie als hierboven.

Stuk pijpenklei, grof gekneed en gebakken, met daarin een fragment van een steelvorming stuk klei en een holte van nog een rond object. Misschien onderdeel van een meerkoppige pijp, maar dit is nu moeilijk te bewijzen. Het steelvormige stuk klei is niet bewerkt als steel, dus naar de functie is het raden. Het kan gaan om een productiehulpmiddel, anders is het zeer waarschijnlijk een functieloos maaksel geweest, gerelateerd aan de pijpenmakerij.

Bodemvondst polders Bloemendaal.