De overwinning op Napoleon, 1815

In 1813, na een paar decennia van Franse overheersing, wordt Nederland weer zelfstandig. De Bataafse Republiek wordt gesticht. De Franse overheersing ging gepaard met serieuze handelsbeperkingen en dat zorgde voor een flinke economische teruggang. Ook de pijpenhandel leed ernstig, terwijl het aandeel in kleipijpen uit Gouda toch al aan het wegzakken was, door allerlei internationale ontwikkelingen en nieuwe manieren om te roken. Het einde van de Franse overheersing gaf daarom de nodige lucht en de handel krabbelde weer wat op. Twee jaar later, in 1815, wordt Napoleon bij Waterloo verslagen en valt er weer een feestje te vieren. Veel pijpen die we kennen met de herdenking van deze twee wapenfeiten zijn echter niet uit de periode zelf, maar vijftig jaar later gemaakt. In de jubeljaren 1863 en 1865 zijn veel Oranje gerelateerde - en Napoleon gerelateerde pijp op de markt gebracht.

1863-1868

Ovaalvormige pijpenkop uit een stort van Hendrik van der Pool. De pijp is uitgebracht ter ere van het 50-jarige jubileum van het einde van de Franse overheersing van Nederland en de reïnstitutie van het huis van Oranje. Op de kop staat naar de steel toe een tekstlint met de tekst 'ORANJE BOVEN'. Daaronder, op het midden van de kop, staat de tekst 1813-17 NOVEMBER 1863. Onder deze tekst staan twee kruisende Oranjetakken. Al deze elementen lopen tot over de zijden van de pijpenkop. Van de steel af staan ter opvulling nog een vlag aan de linkerzijde en een wimpel aan de rechterzijde. Aan de masten hangen twee koorden, die eindigen in een eikel (aker). Langs de persnaad loopt een rand symmetrische eikenbladeren. Het steelfragment bij de pijp is ter reconstructie geplaatst, maar zat niet exact op die locatie. De steel zat ook in de stort en op de steel staat 'ORANIE'. Gezien de modellen uit de stort is het erg aannemelijk dat het fragment van eenzelfde pijp is geweest.

1863-1868

Mosterdlepel model pijpenkop uit een stort van Hendrik van der Pool. De pijp is uitgebracht ter ere van het 50-jarige jubileum van het einde van de Franse overheersing van Nederland en de reïnstitutie van het huis van Oranje. Op de kop staat van de steel af een tekstlint met de tekst 'ORANJE BOVEN'. Daaronder, op het midden van de kop, staat de tekst 1813-17 NOVEMBER 1863. Onder deze tekst staan twee kruisende Oranjetakken. Al deze elementen lopen tot over de zijden van de pijpenkop. Naar de steel toe staan ter opvulling nog een vlag aan de linkerzijde en een wimpel aan de rechterzijde. Aan de masten hangen twee koorden, die eindigen in een eikel (aker). Langs de persnaad loopt een rand symmetrische eikenbladeren. Het steelfragment bij de pijp is ter reconstructie geplaatst. De steel zat ook in de stort en toont de tekst 'NEDERAND EN OR(ANJE)' en op de andere zijde '(ORAN)JE EN NEDERLAND'.

De gravering is vrijwel gelijk aan die op de ovaalvormige pijpenkop.

1863-1868

Kromkop model pijpenkop, gemerkt met molen, gemaakt door Frans Simon Sparnaay (Lit. 2). Op de pijpenkop staat het wapen van Nederland, van de steel af, staat het wapen van Nederland in een schild, gekroond en gedragen door leeuwen. Onder het wapen door loopt een tekstlint, met daarop 'JE MAINTIENDRAI', de wapenspreuk van Nederland. Daaronder staat, richting de bodem van de pijp, 1863 en JUBELJAAR. Naar de steel toe staat in een stralenkrans het jaar 1813. Daaromheen staat in een tekstlint 'NEDERLANDS NATIONALITEIT'. Boven de stralenkrans staat ook nog 'ORANJE BOVEN'.

1863-1868

Kromkop model pijpenkop, gemerkt met LB, van Pieter Jacobus van der Want Azn (Lit. 2). Deze pijp is gelijk aan de hierboven beschreven pijp van Frans Simon Sparnaay, maar verschilt in details. Van de steel af is de voorstelling helemaal hetzelfde, behalve in de uitvoering van de gravering. Maar naar de steel toe staat alleen 1813 in een stralenkrans. De extra teksten zijn weggelaten.

1865-1870

Mosterdlepelmodel pijpenkop met op de linkerkant een vluchtende 'Napoleon' en op de rechterkant een galopperende 'Willem II'. Om de figuren lopen lauwertakken, boven en onder worden de voorstellingen afgesloten door tekstlinten. De volledige tekst op de linten is: WII OVERWINNAAR VAN NAPOLEON OP DE VELDEN VAN WATERLOO. De persnaden zijn afgewerkt met een bladmotief, op de bodem van de pijpenkop loopt een symmetrische bladrank.

1865-1900

Mosterdlepelmodel pijpenkop met een gelijke voorstelling als op de hierboven afgebeelde pijpenkop. Door een grondige hergravering, of zelfs door het maken van een tweede mal met de eerste als voorbeeld, is een vergelijkbare voorstelling ontstaan die toch in de meeste details verschilt van de eerste. Over het algeheel oogt deze gravering iets eenvoudiger.

1865-1900

Isabémodel pijpenkop met dezelfde voorstelling en tekst als de hierboven afgebeelde pijpenkoppen.

1865-1870

Omgezet model pijpenkop met fantasie spoor. Op de zijden van de kop staan twee medailles met een tekst erboven. Links staat: WATERLOO en 1815 in de medaille, rechts staat: QUATRE BRAS en 1865 in de medaille. De slag bij Quatre Bras vond twee dagen voor de slag bij Waterloo plaats. Troepen van Oranje Nassau zorgden voor vertraging bij het Franse leger, een oponthoud dat gevolgen had voor de latere veldslag.

1865-1870

Omgezet model pijpenkop met afgebroken hiel (of spoor). Op de zijden staan medailles met daarin het jaar 1815 en 1865. De tekst die op de eerder afgebeelde pijp werd geplaatst ontbreekt.

1865-1870

Ovaalvormige pijpenkop, bedekt met tekst. De hiel is van deze pijp afgebroken. De tekst loopt in vier regels van links naar rechts door over de pijpenkop, onderin staan de jaartallen 1815 en 1865. Onder en boven de tekst lopen bloemenranken. De tekst luidt:

DE TWEEDE WILLEMS MOED

WAARAAN WIJ NU HERDENKEN

MOCHT DOOR ZIJN DAPPERHEID

DEN VREDE AAN ONS SCHENKEN

1815-1865

Hoewel het hielmerk ontbreekt is bekend dat Jan de Gidts deze pijpen heeft gemaakt. Hij merkte ze met 52 gekroond. Er bestaat ook een tweede vorm, met een andere tekst.