Zijmerk: enkele letters (gekroond)


De meest gebruikte enkele letter die als zijmerk op pijpenkoppen werd geplaatst was de N gekroond. De betekenis van die N is niet duidelijk, maar het was géén initiaal. In Gouda zijn nog een paar enkele letters als merk in het register opgenomen, die niet (of later niet meer) toe waren te schrijven aan een initiaal van een maker.

Buiten Gouda werden enkele letters vaak wel gekoppeld aan de naam van een pijpenmaker, zij hadden namelijk niet te maken met een ingewikkeld merkenrecht als in Gouda. Onderzoek naar de namen achter deze letters wordt sinds de laatste vier decennia tot op heden gedaan. Soms levert dat nieuwe resultaten op, soms wordt oude informatie herzien of aangescherpt. Zonder dat strikte Goudse gilde werd er iets makkelijker omgesprongen met de registratie en dat maakt het onderzoek tegenwoordig wat uitdagender.

Wat me verder is opgevallen is dat enkele letters weinig worden genoemd in de literatuur over Gorinchem en Schoonhoven van dit moment. Ik vermoed dat dat eerder met de onderzoeksproblematiek te maken heeft dan het gebrek aan voorkomen van deze merken.


B gekroond

Trechterpijp (1730-1740) met een B gekroond op de linker (standaard) zijde. Op beide zijden van de spoor is ook de letter B aangebracht. De naam van de pijpenmaker heeft derhalve één of twee B's als initialen. Productieplaats onbekend.


G gekroond

Ovale pijp (1740-1760) met de G gekroond op de linkerzijde. Op twee zijden van de spoor staat het wapenschild van Gouda met bijbehorende S.

Goudse pijp.


H

Trechterpijpen (1725-1735) met op de linkerzijde van de spoor een maansikkel (liggend). Op de rechterzijde (minder algemeen) staat laag op de zijkant een H ingegrift, zonder kroon.


K gekroond

De bovenste variant is een trechterpijp (1725-1735) met op de linkerzijde een K met een wat afwijkend model kroon erboven.

Deze variant is door Don Duco gedetermineerd als Gouds.

De variant er onder (ook een trechter 1725-1735) ziet er veel normaler (en dus veel Goudser) uit, maar is dat niet. Toegevoegd op de spoor zijn twee initialen, een T en een K. Wie de producent is en waar de pijp is geproduceerd is niet bekend, maar uit Schoonhoven is een pijp met op de spoor een T en een K bekend.


M gekroond

M gekroond komt voor op trechterpijpen die gemaakt zijn tussen 1725 en 1740. De M staat groot en duidelijk op de zijkant van de pijp en de kroon erboven is eenvoudig. Een enkele keer is er sprake van een toegevoegd element op de spoor, zoals een ster of een sikkel (of O). De versie met de O wordt in ieder geval genoemd als mogelijk afkomstig uit Schoonhoven. Veel meer is er over de herkomst van pijpen met een M niet bekend.

* Een uitzondering is het laatste exemplaar. De pijpenkop is al ovaal, maar heeft nog de schuin gebotterde bovenkant van de trechters. Op de zijden van de spoor staat een Gouds wapenschild, de S erboven (verplicht op dit model) ontbreekt of is niet (meer) zichtbaar. De pijp valt te dateren tussen 1739 en 1750. Na een hiaat is de M net vanaf 1739 weer in gebruik in Gouda (Duco, 2003), dus waarschijnlijk is de pijp ook Gouds.


N gekroond

N gekroond wordt over het algemeen gecombineerd met initialen, maar komt ook als enkele letter voor. Bovenstaande voorbeelden zijn trechter - en ovale pijpen die gemaakt zijn tussen 1725 en 1785 in waarschijnlijk verschillende centra. Alleenstaand heeft de letter N geen specifieke betekenis en over de herkomst valt weinig te zeggen. De N gekroond was in Gouda in ieder geval in gebruik van 1684 tot 1760 (Duco, 2003). De eerst afgebeelde trechterpijp is in Gouda gevonden en mogelijk een voorbeeld van een Goudse N gekroond.


P gekroond

trechterpijpen (1730-1740) met op de linkerzijde een P gekroond. De P en de kroon zijn relatief klein en staan ook laag op de zijde van de kop. De uitvoering van de kroon is zoals je ook wel op hielmerken ziet. Gouds.


R gekroond

Ovale pijp (1760-1780) met een R gekroond op de linkerzijde. Op de rechterzijde staan drie stippen, een vorm van merken uit Schoonhoven.


S gekroond

trechter - (1720-1740) en ovale (1740-1760) pijpen met op de linkerzijde een s gekroond. De ovale versie is voorzien van Goudse wapenschilden met S op de zijden van de spoor en ondanks de wat merkwaardige kroon (tweede afbeelding) zijn alle versies Gouds.


GVWD gekroond

Omdat je zonder voorkennis ook aan een W gekroond kunt denken, met een mooie streep door de W, zet ik deze pijpenkop hier ook. De pijpenkop zelf is een trechter uit de periode 1730-1740. Het zou gaan om een gaan om een monogram van een Schoonhovense pijpenmaker, die van zijn initialen GVWD (Gerrit van Westdijk, Van Oostveen 2009) één mooi monogram heeft gemaakt.

Op de spoor staat links nog een W, en rechts een ster. Op de rechterzijde is een visser met een harpoen toegevoegd.