Hoewel de Goudse overmacht op de internationale markt al lang over zijn hoogtepunt heen was, deden de overgebleven pijpenmakers er alles aan om mee te komen met de ontwikkelingen. En met alle nieuwe modellen uit het buitenland kwam er toch een nieuwe en erg populaire Goudse pijp bij, die het lang zou volhouden. De Korte Isabé, uit de tweede helft van de 19e eeuw. Het gaat om pijpen met een grote kop en een korte steel. De hiel of spoor wordt meestal tussen de kop en de steel geplaatst en de steel zelf bezat als nieuw element dat het mondstuk niet meer rond was, maar een speciaal plat stuk bezat, dat makkelijker was om in de mond te houden. Een andere naam voor Isabé's is dan ook wel 'Platpunt'. Standaard bezat de Isabé een groot model kop, in de vorm van een kromkop. Deze kop was gemiddeld 45 mm hoog en 30 mm breed. Vanwege de spoor werd het merk op de kop, naar de steel toe geplaatst. De steel is maar zo'n 10 centimeter lang en licht naar beneden gekromd. Standaard is de steel bewerkt met een schubbenmotief, met een tussendeel waarin tekst kan worden gezet. De steel eindigde in een plat toegeknepen deel met een knopmondstuk. Vanuit deze basisvorm zijn talloze variaties ontstaan. De vorm blijft hierbij grotendeels intact, zodat de Isabé als model altijd herkenbaar blijft. Decoraties zijn er des te meer en ook voor reclamedoeleinden leende deze pijp zich goed.
Bovenstaand model is een standaardtype Korte Isabé. De pijpenkop is glad en meestal niet meer goed geglaasd. Op de kant naar de steel toe staat soms een gestempeld merk. Op de steel staan standaard schubben. Dit is een 18e eeuwse versieringsmethode die in de 19e eeuw in gebruik blijft, maar dan in vereenvoudigde vorm. De steel leent zich voor een korte tekst op beide zijden. Normaal zijn teksten als KORTE ISABE en IN GOUDA of de naam van de pijpenmaker (hier JAN PRINCE & Co en IN GOUDA). Ook wordt op de steel reclame gezet. Meer informatie over de niet gedecoreerde Isabé staat op deze pagina.
Een van de bekendste decoraties op een Isabé zijn stippen die in evenwijdige rijen over de kop lopen. De rijen lopen verticaal, maar bewegen zicht met een bocht naar de steel toe. Bij het deel van de kop naar de steel toe raken de rijen de steel niet meer, maar lopen op de persnaad netjes in elkaar over, waardoor een U-vorm op de kop ontstaat. De steel blijft op standaardwijze behandeld, met een schubbenmotief en JAN PRINCE & Co en KORTE IZABE.
Nog een Isabé met een gestipte pijpenkop. De steel van deze versie is meer gekromd. Op deze steel staat I DE GIDTS en IN GOUDA. De maker is Jan de Gidts, werkzaam tussen 1845 en 1894 (Lit. 2)
Deze Isabé, van de weduwe van Jan IJpelaar, is op dezelfde wijze gedecoreerd als de Isabé van Jan Prince. De vorm en decoratie zijn minder goed uitgevoerd. Wel is hier een element toegevoegd. In de U-vorm op de kop, naar de steel toe, is het merk DK gekroond binnen een stippencirkel gegraveerd. Tekst op de steel: 'DE w I. YPELAAR' en 'IN GOUDA'.
Hier staan enkele merken die op dezelfde manier zoals hierboven beschreven zijn gegraveerd. Het gaat om een onbekend tabaksblad, CK, GN (gekroond), RT gekroond en 64 gekroond . Deze manier van een merk graveren komt ook bij andere decoraties voor.
Vier Isabé's van Arie Glas (zijn naam staat op de steel). Hij gebruikte het merk RT gekroond en bracht verschillende modellen uit. De Isabé's hierboven zijn allemaal gegraveerd met het merk in een cirkel naar de steel toe.
Een aantal verschillende uitvoeringen van dezelfde decoratie. Soms verschillen de details meer dan een beetje. Zo is de eerste pijp op de spoor gemerkt met scheepje in een cirkel en zijn er verschillende steeldecoraties, zoals sterren en stippellijnen. De stippen op de pijpenkop zijn soms groot of lijken op ingeslagen klinknagels. Aan het eind zijn pijpen toegevoegd met een schelpenmotief in plaats van stippen. Een er van heeft het rolstempel van P. van der Want op de steel staan.
Een andere decoratiemethode die op Isabé's is toegepast is de opvulling met verticale lijnen, ook wel ribben genoemd. Deze kunnen op het oppervlak zijn aangebracht, zoals ook met lobben gebeurt, maar soms gaan ze juist het oppervlak in, zoals cannelures. Deze Isabé is van Jan Prince en Cie.
Een aantal verschillende uitvoeringen van dezelfde decoratie. Soms verschillen de details meer dan een beetje. De onderste toegevoegde Isabé's zijn uitgevoerd met een hiel. Deze hiel heeft niet altijd een merk, de onderste pijpenkoppen zijn gemerkt met TM gekroond in deze periode van Goedewaagen.
Een verzameling Isabé's met lobben en spoor. Lobben zijn sinds de 18e eeuw een van de meest algemene decoratievormen. Ook hier is goed te zien dat er veel verschillende uitvoeringen zijn geweest.
Verschillende Isabé's, met 14 hoge lobben die ongeveer een halve centimeter onder de bovenrand stoppen. De lobben lopen door op de steel. De gebruikelijke spoor van dit model is hier vervangen door een ietwat conische hiel, waaronder het merk GB gekroond is gestempeld. Dit merk was tot 1879 in gebruik door Willem Wagenaar. De tweede kop met het merk GB gekroond is van hetzelfde type, maar anders van vorm. De andere merken op deze pijpen zijn M gekroond (Van der Want), 52 gekroond (Jan de Gidts) en 82 gekroond (Pieter Goedewaagen). Aan de eerste pijp met 52 gekroond zit een steelfragment waarop tussen twee verticale banden een patroon is aangebracht, terwijl de tweede pijp dan weer een gladde steel heeft. De laatste pijp is niet gemerkt, maar op de steel staat 'H. V...' De mal is gemaakt door Hendrik van der Pool, maar door de bijna afwezige tekst kan de pijp ook gemaakt zijn door degene die de inboedel later heeft overgenomen. (Bron genoemde merken, lit. 2)
Isabé's met smalle lobben, tot ribben, en een floraal motief erboven. Dit model heeft een hiel, waarop een merk is gestempeld. De schubben op de steel houden al snel op, op het gedeelte er achter staat een rolstempel van Goedewaagen. Ook het merk IWI, is van Goedewaagen. In de catalogus van Goedewaagen uit 1906 staat het model vermeld onder nummer 308. De tweede uitvoering, met kleine verschillen, is gemerkt met molen en is van Sparnaay.
Isabé met 16 lobben op de onderste kwart van de kop. Boven de lobben is een geometrisch ranken met bladmotief aangebracht. de bovenste helft is onbewerkt gebleven. De pijp is gemerkt met het merk molen, tussen 1880 en 1902 in gebruik door de firma F.S. Sparnaaij en Zoonen (Lit. 2). Op een tweede exemplaar staat op de steel 'F.S. SPARNAAY & ZONEN' en 'IN GOUDA'.
Identiek model als de bovenstaande, uit de periode 1880-1902. Het geometrische motief met bladranken ontbreekt, boven de lobben volgt een dunne lijn. De pijp is gemerkt met GN gekroond, ook een merk dat is gebruikt door Sparnaaij. De gelijkvormigheid en gebruik van de mal binnen dezelfde familie kan duiden op het feit dat deze vorm eerst is gebruikt en later is aangepast naar de versie met bladranken.
Isabé's met floraal motief, ditmaal als lobben aan de onderkant. Het patroon op de kop boven het florale motief is opgebouwd uit ruiten. De eerste pijpenkop is gemerkt met IWI en is gemaakt door Goedewaagen.
Isabé met spiraalvormige krullen over het oppervlak van de pijpenkop. De pijp is uitgevoerd met een hiel, waarop ook weer IWI is gestempeld. Ook deze pijp staat in de catalogus van Goedewaagen uit 1906, onder nummer 331. Volgens Don Duco (Lit. 3) is de pijp eerst gemaakt door Bartholomeus van der Maas.
Korte Isabé met een wat boller uiterlijk. De pijpenkop is eerst opgedeeld in een paar grote lobben. Daaroverheen is een motief gegraveerd van bloemen, stippen en cirkeltjes, die verbonden worden door ruitvormig lopende lijnen. Naar de roker toe is een merk gegraveerd in een cirkelvormige uitsparing, omringd door stippen. Het merk is 'scheepje' van de firma H. van Rijst Jzn (Lit. 2). De spoor is onbewerkt, op de steelaanzet staan schelpen.
Fragmenten van Isabé's met in hoofdlijnen hetzelfde motief als de bovenstaande pijpenkop. In plaats van cirkels staan er sterren tussen de banen. Op de persnaden is aan beide zijden een bladmotief gezet, bestaande uit twee ranken die langs de persnaden lopen. Een merk op de kop ontbreekt.
Isabé's met een (reclame) voorstelling
Isabé met op de kop vier speelkaarten (ruiten, schoppen, klavers, harten). De kaarten worden gescheiden door bladranken. De pijp bestaat in twee uitvoeringen, met een spoor en met een hiel. De versie met de hiel is gemerkt met IWI en is van Goedewaagen. In de catalogus uit 1906 van Goedewaagen staat de versie met de spoor afgebeeld onder nummer 192. Beide versies zijn dus door Goedewaagen geproduceerd.
Isabé met anker van de steel af. Op de steel lijkt geen reclametekst te staan, maar een rolstempel met de naam van de fabrikant is wel mogelijk. Deze versie is uitgerust met een hiel met merk, dit is melkmeid, in deze periode in gebruik bij de firma Prince en Cie en daarna P. van der Want.
Isabé met koperen bel van de steel af. Onder de bel staat in blokletters 'DE KLOK'.
Isabé met koperen bel op beide zijden. Het is niet duidelijk of het hier om een andere versie van de bovenstaande pijp gaat.
Isabé in rode en witte klei met een afbeelding van een tabaksplant van de steel af. Er is ook een modelverschil: de rode versie heeft een hiel, terwijl de witte versie een spoor heeft. Daarnaast is er onder de tabaksplant in blokletters toegevoegd 'DE TABAKSPLANT'.
Er is waarschijnlijk een merk gezet op de rode Isabé, maar dat is onleesbaar door een afwerkingsfout. Mogelijk gaat het om het wapen van Gelderland. De Isabé met tabaksplant en tekst staat afgebeeld in de catalogus van P. van der Want van omstreeks 1910.
In een stort met afval van de firma Jan Prince en Cie zat een Isabé met het wapen van Amsterdam van de steel af. Het wapen staat op een ondergrond en wordt gedragen door twee leeuwen, daarnaast is het gekroond. Vanwege een bijbehorend steelfragment weten we nu dat het gaat om een reclamepijp. Op de steel staat de tekst: 'L J HOELEN ARNHEM' en 'HET WAPEN VAN AMSTERDAM'. Het Amsterdam Pipe Museum heeft een sigarenzakje van L. J. Hoelen in de collectie en beeldt die af met bovenstaande afbeelding. Bijgeplaatste datering, van 1860-1890, komt in grote lijnen overeen met de datering van deze Isabé. De pijpenkoppen die erna worden afgebeeld zijn een andere (nieuwere) versie, zo is te zien aan bijvoorbeeld de vorm van het wapenschild en de vulling onder de ondergrond van het schild.
Isabé met een afbeelding van een olifant van de steel af. De pijp is voorzien van een hiel met daarop het merk LB. Het is een reclamepijp voor een kruidenierszaak in Nijmegen, genaamd 'In den Olifant' (Bron Ruud Stam).
Isabé met een geabstraheerde afbeelding van een uil van de steel af. Goedewaagen verkoopt in zijn assortiment een shagpijp met een soortgelijke voorstelling en deze heet in de catalogus van 1906 'Uilenshag' (Lit. 3). De uil wordt vanwege zijn geabstraheerde uiterlijk ook wel eens een vleermuis genoemd. De tweede pijpenkop is gemerkt met het merk molen en komt van de fabriek van F. S. Sparnaay.
Isabé met een kop inj de vorm van een bijenkorf. In de bijenkorf zitten openingen voor de bijen (de U-vormen) en rechts zit een grote bij op het oppervlak. De pijp is gemaakt door Goedewaagen en staat in de catalogus uit 1906 vermeld onder nummer 193.
Isabé met op beide zijden een bloemenpatroon dat ook veel op shagpijpen is gezet. De lobben over de persnaden horen ook bij het shagpijp model. Op de Isabé valt de gravering wat tegen, omdat de kop eigenlijk te groot is voor de tekening. Van deze versie bestaan erg versleten persingen.
Isabé uit de laatste dertig jaar van de 19e eeuw. Op de linkerkant van de kop staat een jager met zijn jachthond afgebeeld. De jager houdt met één hand zijn geweer vast. Op de rechterkant van de pijpenkop (uit het zicht van de jager) vlucht een hert weg. Naar de steel toe worden de twee taferelen gescheiden door een grote loofboom. Dit wekt de indruk dat de jachtpartij zich in het bos afspeelt. Van de steel af is de persnaad afgewerkt met een bladmotief, die zich bovenin in twee halve bogen splitst. Het model is gemaakt door Goedewaagen in de periode dat het bedrijf in Gouda aan de Raam was gevestigd.
Isabé met ankers op de zijden. De kop is versierd met een bijna dertigtal korte lobben op de onderste derde. De lobben worden aan de bovenzijde afgesloten met een dubbele lijn. Van de roker af komen nog eens drie lijnen diagonaal uit de bovenste lijn, zodat het idee van de boeg van een (stoom)boot ontstaat. Op de persnaden, vanaf de lijnen, loopt een bladmotief. Aan weerszijden van de ankers is een zevenstippige roos (zoals op oudere pijpenkoppen) geplaatst, in totaal vier. Het model is voorzien van een hiel met het merkstempel TM gekroond. Dit merk was eind 19e eeuw van de familie Goedewaagen. De steel is versierd met diagonale banden, met alternerend diagonale stippenrijen.
Isabé met ankers op de zijden, in model gelijk aan de bovenstaande pijp. Gemerkt met IWI, ook van Goedewaagen.
Twee Isabé's met ankers op de zijden, gelijk in gravering aan de bovenstaande pijpen. De hiel is nu een spoor en daarom ontbreekt informatie over een maker. Deze twee Isabé's verschillen in details van elkaar.
Isabé met links een anker, rechts een kompas. de voorstellingen worden omlijst door bloemenranken. De pijp staat afgebeeld in de catalogus van P. van der Want, die verscheen omstreeks 1910.
Isabé met op de bodemzijde een motief dat lijkt op blad, veer of haar. Het gaat om rondlopende bundels arceringen die in vergelijking tot pijpen met bladmotieven niet overeenkomen en als zodanig eerder aan een dierlijk motief doen denken. De steel is versierd met een eenvoudig schelpenmotief, de spoor is cilindrisch, met een rondlopend voetje.
Isabé met voorstelling onder op de kop. Er is sprake van een motief met gebogen lijnen, waar twee 'ogen' in verwerkt zitten. Daardoor lijkt het er op dat het om een fantasie-kop, zoals een monsterkop gaat. De spoor is als een uitstekend gedeelte van de voorstelling meegenomen, gekromd en gegraveerd.